लेखक – नीलिमा सरपोतदार, मंडणगड
पाऊस आला की मनात दडलेली गावीची आठवण नकळत जागी होते. अंगणातले चिखलाचे डबके, ओल्या मातीतून दरवळणारा सुगंध आणि विहिरीतून भरलेला ओसंडता पाणी – हे सगळं एकत्र आलं की मनाला अपरंपार समाधान लाभतं. पावसातलं गाव हे केवळ निसर्गचित्र नाही, तर बालपणाचा श्वास आहे.
मला अजूनही आठवतं, पहिल्या पावसाच्या सरी अंगणावर कोसळल्या की सगळं गाव आनंदून जायचं. लहान मुलं डबक्यांत उड्या मारायची, शेतकरी पेरणीसाठी बैलजोडी तयार करायचे, आणि स्त्रिया अंगणात रांगोळ्या काढून पावसाला स्वागत करायच्या. घराच्या छपरावरून टपटपणारे पाणी ही एक वेगळीच गाणी म्हणायचं. त्यात एक सुर होता, एक ताल होता – जणू आकाशच आपल्याशी बोलतंय असं वाटायचं.
गावच्या रस्त्यावरून चालताना चिखल शूजला चिकटून राहायचा, पण त्यातही एक वेगळीच गोडी होती. खेड्यातल्या मातीला ओलावा आला की तिचा दरवळ सर्वांगातून भरून टाकतो. हा वास शहरातल्या सिमेंटच्या जंगलात कधीच मिळत नाही. पावसाळ्यात गाव म्हणजे एका रंगपंचमीसारखं भासतं – हिरवं मळभ, निळं आभाळ, लाल माती, पांढऱ्या धुक्याची शाल, आणि डोंगरातून वाहणाऱ्या झऱ्यांची चांदी.
आमच्या घराशेजारी एक जुना आंब्याचा झाड होता. पावसात त्याची पानं आणखी हिरवीगार दिसायची. त्यावरून टिप टिप पडणाऱ्या थेंबांमध्ये लहानपणी आम्ही स्पर्धा करायचो – कोण जास्त थेंब हातात पकडतो ते पाहण्यासाठी. आई मात्र अंगणातली शेवाळं काढत, नाहीतर कोणी घसरून पडेल म्हणून ओरडायची. संध्याकाळी, जेव्हा वीज जायची, तेव्हा कंदिलाच्या प्रकाशात बसून आजोबा गोष्टी सांगायचे. बाहेर पावसाचं गाणं, आत गोष्टींचं जग – हा अनुभव आयुष्यभर विसरणं शक्यच नाही.
शेतांमध्ये तर एक वेगळीच धामधूम असायची. बैलजोडी नांगर ओढत असे, पाऊस अंगावर झेलत शेतकरी बी-बियाणं टाकत. त्यांचा तो विश्वास, की “पाऊस देव आहे”, हृदयाला भिडणारा होता. पावसात भिजलेली पेरणी म्हणजे जणू जीवनाची नवी सुरुवात.
गावकऱ्यांचं आयुष्य पावसाने बांधलेलं असलं तरी त्यातूनच आनंदाचं बीज उगवतं. जत्रा, पोळा, नागपंचमी – या सगळ्या सणांची खरी रंगत पावसाळ्यातच अनुभवायला मिळते. कधी पावसाने दंगा केला तरी गावकरी त्यात हसतात, गाणी म्हणतात, आणि जीवन जगण्याची उर्मी जपतात.
By
