Editorial

पाटणा | 15 नोव्हेंबर 2025:बिहारच्या विधानसभा निवडणुकीचा निकाल लागला आणि एक प्रकारे राजकीय पटलावरच्या अनेक गणितांना नव्याने अर्थ मिळाला. 243 जागांपैकी तब्बल 203 जागा मिळवत एनडीएनं अपेक्षेपेक्षा मोठा विजय नोंदवला. हवा तेजस्वी यादवांच्या बाजूने असल्याचं एक काळ वाटत होतं; पण मतदारांनी निवडणुकीच्या दिवशी शांतपणे वेगळ्याच दिशेनं निर्णय घेतला आणि बिहारच्या राजकारणात पुन्हा एकदा स्थैर्याचा संदेश दिला. विशेष म्हणजे, महिला मतदारांचा टक्का या वेळी लक्षणीय वाढला आणि त्या वाढीचा कल एनडीएच्या बाजूनं असल्याचं आकडेवारीनं स्पष्ट केलं. पाटणा आणि आसपासच्या भागात सकाळीच निकालाचा अंदाज लागताच वातावरणाचा सूर बदलू लागला. शहरातल्या मुख्य रस्त्यांवर टांगलेली “टायगर अभी जिंदा है… बिहार मतलब नितीश कुमार” ही पोस्टर्स जणू या राजकीय कथेला सुरुवातीपासूनच एक संकेत देत होती. बिहारच्या राजकारणात नीतीश कुमार यांचं स्थान केवळ एका मुख्यमंत्र्याचं नसून, स्थैर्य आणि व्यवस्थेचं प्रतीक म्हणून लोकांनी त्यांना स्वीकारलेलं दिसतं. याच प्रतिमेला पाठींबा देणारी नरेंद्र मोदी यांची राष्ट्रीय लोकप्रियता आणि चिराग पासवान यांच्या तरुण नेतृत्त्वाचा कोन मिळून, एनडीएनं या निवडणुकीत एक भक्कम त्रिकोणी समीकरण उभं केलं. बिहारमधील छोट्या शहरांपासून खेड्यापाड्यांपर्यंत फिरताना लोकांच्या बोलण्यात अनेकदा रोजगार, पाणी, वीज, स्थलांतर यांसारखे मुद्दे ऐकू यायचे. पण त्याचवेळी, महिला मतदारांच्या चर्चा वेगळ्या सूरात व्यक्त होत होत्या. त्यांच्या खात्यांमध्ये जमा झालेले दहा हजार रुपये, नोकरीसाठी तयार केलेले 1.5 कोटी महिला लाभार्थ्यांचे आकडे, “लाडकी बहीण” योजनेचा प्रभाव—हे सारे घटक निवडणुकीच्या तळागाळात उभ्या राहिलेल्या शांत प्रवाहाला दिशा देत होते. गावातील काही महिलांनी, निकालानंतर बोलताना, “हातात पैसा आणि घरात गॅस–वीज याची खात्री असेल तर मत कोणाला द्यायचं हे ठरवायला वेळ लागत नाही,” असं सांगून या परिणामांमागील भावना सरळ भाषेत व्यक्त केल्या. या संपूर्ण वातावरणात एक वेगळी बाजू म्हणजे राजकीय व्यवस्थापन. जेडीयू आणि भाजपच्या संयुक्त पथकांनी केलेल्या प्रचंड तांत्रिक तयारीचा प्रभाव ग्रामीण आणि शहरी दोन्ही क्षेत्रात दिसला. प्रत्येक मतदारसंघात सातत्याने काम, मित्रपक्षांना योग्य भूमिका, आणि प्रचाराचा मजबूत ताळमेळ—या तिन्ही गोष्टींमुळे विरोधकांपेक्षा एनडीए अधिक संघटित दिसत होती. त्यात चिराग पासवान आणि मांझी यांच्या सामाजिक समीकरणांनी मतदारांच्या वेगवेगळ्या गटांमध्ये एक पूल तयार केला. निकाल लागल्यानंतर काही कार्यकर्त्यांनी सांगितलं, “या वेळी फक्त पक्ष नव्हता, तर एक यंत्रणा काम करत होती.” दुसरीकडे चित्र महागठबंधनाच्या छावणीत वेगळंच होतं. तेजस्वी यादवांनी मोठ्या प्रमाणावर जनसभा घेत लोकांशी थेट संवाद साधण्याचा प्रयत्न केला; पण त्यांच्या सभांची हवा अंतिम टप्प्यात त्या प्रमाणात मतांमध्ये रूपांतरित होताना दिसली नाही. काँग्रेस–राजदमध्ये सीट-वाटपाबाबतच्या चर्चेतील तणाव, प्रचाराच्या महत्त्वाच्या काळात राहुल गांधींची कमी उपस्थिती, आणि काही राज्यांनी अपेक्षित मदत न पाठवणं—यामुळे महागठबंधनाच्या मोहीमेची धार बोथट झाली. काही स्थानिक कार्यकर्त्यांनी निकालानंतर सांगितलं, “शेवटच्या वेळेसारखी धावपळ प्रचारात होती, पण समोरील यंत्रणा खूप मोठी होती.” ज्या राज्यात एकेकाळी ‘जंगलराज’ या प्रतिमेचा राजकीय वापर अविरत चालू होता, त्या स्मृतीचा परिणाम या निवडणुकीतही दिसून आला. अनेक मतदारांनी मतदान केंद्रांवर सांगितलं की ते स्थिर आणि सुरक्षित प्रशासनाला प्राधान्य देत आहेत. काही भागांत दिल्लीतील स्फोटाच्या चर्चांनी दुसऱ्या टप्प्यातील मतदानावर परिणाम केल्याची चर्चा राजकीय वर्तुळात ऐकू आली. जरी याचा थेट पुरावा नसला, तरी मतदारांच्या मानसिकतेत त्यानं अस्वस्थता निर्माण केल्याचं निरीक्षकांनी मान्य केलं. बिहारच्या या निकालाकडे केवळ एका राज्याच्या पराभव–विजयाच्या दृष्टीकोनातून पाहणं अपुरं ठरतं. गेल्या दोन दशकांत या राज्यानं बदलाच्या अनेक टप्प्यांचा अनुभव घेतला आहे—शिक्षण, रस्ते, महिला सुरक्षेसोबत सामाजिक न्यायाचा प्रश्नही इथे महत्त्वाचा आहे. यामुळे मतदारांची संवेदना अनेक स्तरांवर बदलत गेली. 2025 चा निकाल सांगतो की मतदार आता भावनिक किंवा आत्यंतिक राजकारणापेक्षा प्रत्यक्ष फायद्यांवर लक्ष केंद्रित करत आहेत. एनडीएचा विजय आणि महागठबंधनाचा पराभव—दोन्ही कथांमध्ये एक सामाईक भाग म्हणजे मतदारांची शांत आणि आत्मविश्वासपूर्ण भूमिका. बिहारचा मतदार आज अधिक जागरूक झालाय; त्याला पक्षापेक्षा आपल्या दैनंदिन जगण्यात दिसणारा बदल महत्त्वाचा वाटतो. आणि कदाचित म्हणूनच, अनेक अपेक्षित घडामोडींना छेद देत, या निवडणुकीनं एक वेगळी दिशा पकडली. राजकीय निकालांच्या या मोठ्या चित्रामागे दैनंदिन जगण्यातील प्रश्न, महिला मतदारांचा उभारलेला प्राधान्यक्रम, आणि राज्यातील सामाजिक-सांस्कृतिक स्मृतींचा गुंता आहे. निकाल जाहीर होत असताना पाटणा शहरावर संध्याकाळ उतरत होती, आणि या संध्याकाळीसोबत एक शांत संदेशही पसरत होता—ज्या समाजात बदलाची प्रक्रिया धीरानं चालते, तिथं निकाल अचानक वाटले तरी त्यामागे एक लांब मानवी प्रवास दडलेला असतो.

बिहार विधानसभा निवडणूक 2025 च्या निकालांमध्ये भाजप–एनडीएने ऐतिहासिक कामगिरी करत सत्ता पुन्हा एकदा आपल्या ताब्यात घेतली आहे. सुमारे ९० टक्के स्ट्राईक रेट मिळवत भाजपने राजकीय समीकरणांचे सारे आडाखे उलथवून टाकले आहेत. मुख्यमंत्री नितीश कुमार हे पुन्हा एकदा सत्तेच्या केंद्रस्थानी आहेत, तर तेजस्वी यादव यांच्या महाआघाडीला अपेक्षाभंगाचा धक्का बसला आहे. बिहारच्या या निकालांनी देशभरात नवे राजकीय संदेश दिले आहेत. NDAचा विजय — बिहार पुन्हा भगवामय बिहारच्या निवडणुकीत एनडीएने अपेक्षेपेक्षा जास्त यश मिळवले. भाजपने जवळपास ९०% जागांवर विजय मिळवला किंवा आघाडी राखली असून, जनता दल (युनायटेड) सहकार्यासह सरकार स्थापन करण्याची तयारी सुरू झाली आहे.मुख्यमंत्री नितीश कुमार पुन्हा एकदा नेतृत्व करण्याच्या स्थितीत असून, भाजपा राज्यात प्रमुख निर्णयकारक शक्ती म्हणून पुढे आली आहे. राज्यभरात भाजप उमेदवारांना शहरी तसेच ग्रामीण भागात एकसमान प्रतिसाद मिळाल्याने पक्षाचे “संगटनात्मक बळ” अधिक स्पष्टपणे दिसून आले. मतदारांनी जात–धर्माच्या पलीकडे मतदान केलं राजकीय निरीक्षकांच्या मते, या निवडणुकीत मतदारांनी जात आणि धर्माच्या पलीकडे जाऊन मतदान केलं. भाजप आणि एनडीएने “विकास”, “स्थैर्य” आणि “राष्ट्रीय सुरक्षा” या मुद्द्यांवर भर दिला होता.पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, गृहमंत्री अमित शाह, आणि भाजप अध्यक्ष जेपी नड्डा यांच्या नेतृत्वाखाली प्रचारयंत्रणा अतिशय संगठित पद्धतीने राबवण्यात आली. मोदींनी आपल्या विजयानंतरच्या भाषणात म्हटले — “बिहारमधील जनतेने विकासावर विश्वास दाखवला आहे. ही केवळ एनडीएची नव्हे तर प्रत्येक मेहनती बिहारवासीयाची विजयकथा आहे.” महाआघाडीचा अपेक्षाभंग तेजस्वी यादव यांच्या नेतृत्वाखालील महाआघाडी (राजद–काँग्रेस–डावे पक्ष) या निवडणुकीत एकत्र उतरली होती.मात्र या आघाडीला अपेक्षित यश मिळाले नाही. काँग्रेसला राज्यभरात पराभवाचा धक्का बसला.काँग्रेसचे मतदारवर्ग आणि प्रचार संघटन यांचा कमकुवतपणा स्पष्ट दिसून आला. निकाल जाहीर झाल्यानंतर तेजस्वी यादव यांनी म्हटले — “लढाई संपलेली नाही; असली मैदान अजून बाकी आहे.”त्यांच्या या वक्तव्याने त्यांनी भविष्यातील संघटनात्मक पुनर्रचनेचे संकेत दिले आहेत. विकास आणि नेतृत्व — भाजपची प्रमुख किल्ली भाजपने प्रचारादरम्यान “विकासाचा ट्रॅक रेकॉर्ड”, “उद्योगनिष्ठ धोरणे”, “गरीबांना निवास योजना” आणि “युवा रोजगार” यांसारख्या मुद्द्यांवर भर दिला.त्याचबरोबर मोदींची वैयक्तिक प्रतिमा आणि केंद्राच्या धोरणांवरील विश्वास यामुळे एनडीएच्या उमेदवारांना मोठा फायदा झाला. भाजपच्या विजयात महिला आणि पहिल्यांदा मतदान करणाऱ्या युवकांचा सहभाग निर्णायक ठरल्याचे राजकीय तज्ज्ञांचे मत आहे. काँग्रेसला बिहारमध्ये पुन्हा एकदा अपेक्षाभंगाचा सामना करावा लागला आहे.राज्य पातळीवर स्थानिक नेतृत्वाचा अभाव, प्रचारातील मंद गती आणि पक्षाच्या मतदारवर्गात उदासीनता यामुळे काँग्रेसला फार कमी जागांवर यश मिळाले.हा पराभव राष्ट्रीय पातळीवरील काँग्रेस नेतृत्वासाठी राजकीय आत्मपरीक्षणाची वेळ ठरू शकतो. बिहार हे भारताच्या राजकीय समीकरणांचे केंद्र मानले जाते.2015 च्या निवडणुकीत महाआघाडीने एनडीएला धक्का दिला होता; मात्र 2020 पासून परिस्थिती उलटी झाली आणि भाजपने संघटन आणि विकासाच्या जोरावर पुन्हा वरचढी मिळवली. 2025 मध्ये ही लढत अधिक तीव्र झाली होती — एकीकडे तेजस्वी यादव यांच्या तरुण नेतृत्वाचा उत्साह, तर दुसरीकडे नरेंद्र मोदींचे जनाधार आणि नितीश कुमार यांचा अनुभव.निकालांनी दाखवून दिलं की, बिहारमध्ये विकास, पायाभूत सुविधा आणि स्थैर्य या मुद्द्यांवर मतदारांनी स्पष्ट मत दिलं आहे. बिहार निवडणुकीतील निकाल केवळ राज्यापुरते मर्यादित नाहीत; त्यांनी देशाच्या राजकीय नकाशावरही प्रभाव टाकला आहे.भाजप–एनडीएचा प्रचंड विजय हा केंद्र सरकारच्या धोरणांवरील जनतेचा विश्वास म्हणून पाहिला जातो. आता लक्ष नितीश कुमार यांच्या नेतृत्वाखालील नव्या मंत्रिमंडळाच्या रचनेकडे आहे.तेजस्वी यादव आणि महाआघाडी नव्या रणनीतीसह पुढील टप्प्यासाठी सज्ज होत आहेत. राजकीय विश्लेषकांच्या मते, बिहारचा निकाल महाराष्ट्रासह इतर राज्यांच्या निवडणुकांवरही मनोवैज्ञानिक परिणाम करणार आहे.या निकालाने पुन्हा एकदा स्पष्ट केलं — “विकासाचा मुद्दा अजूनही भारतीय मतदारांसाठी सर्वात प्रभावी राजकीय शस्त्र आहे.”