Editorial

📍 सिंधुदुर्ग | ऑक्टोबर २०२५ :कोकणातील ‘पावसाचे ठिकाण’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या आंबोली परिसरात यंदा फक्त १०८ इंच पावसाची नोंद झाली आहे —जे गेल्या काही वर्षांच्या तुलनेत आणि सरासरीपेक्षा अत्यंत कमी आहे. सामान्यतः आंबोली परिसरात २५० ते ३०० इंच पाऊस पडतो, पण या हंगामात ते प्रमाण जवळपास अर्ध्याहूनही कमी राहिलं आहे.या बदलामुळे स्थानिक शेतकरी, बागायतदार आणि कृषी क्षेत्रात तीव्र चिंता व्यक्त केली जात आहे. ☁️ कमी पावसाचा थेट परिणाम — पिके आणि अर्थव्यवस्था धोक्यात पावसातील तुटवड्यामुळे भात, ऊस, भाजीपाला, तसेच रब्बी हंगामातील पिकांचे उत्पादन धोक्यात आले आहे.मातीतील ओल कमी झाल्याने पिकांच्या वाढीवर परिणाम होत असून सिंचनाची अतिरिक्त गरज निर्माण झाली आहे. स्थानिक कृषी अधिकारी सांगतात — “मातीतील आर्द्रता कमी झाल्याने पीक वाढ थांबली आहे.भविष्यातील रब्बी हंगाम आणि बागायती पिकांनाही फटका बसण्याची शक्यता आहे.” 🌾 शेतकऱ्यांसाठी तज्ज्ञांचा सल्ला राज्य कृषी विभाग आणि हवामान तज्ज्ञांनी शेतकरी बांधवांना पुढील उपाय सुचवले आहेत — 💧 जलसंधारण उपाययोजना — शेतात छोट्या तळी, बंधारे, आणि नाल्यांचे पुनर्भरण करावे. 🌿 मल्चिंग आणि ड्रिप इरिगेशनचा वापर — पाण्याची बचत करून ओल टिकवून ठेवावी. 🌾 पिकांच्या फेरबदलाचा विचार — पाणी कमी लागणाऱ्या पिकांचा पर्याय स्वीकारावा. ☔ अनसीझनल पावसाचा उपयोग — IMD च्या ताज्या अंदाजानुसार, येणाऱ्या हलक्या सरींचा फायदा सिंचनासाठी घ्यावा. 🐄 जनावरांसाठी पाण्याचा साठा राखावा — कारण हिवाळ्यातील कोरडे वातावरण त्रासदायक ठरू शकते. 🔍 हवामान तज्ज्ञांचे विश्लेषण हवामान खात्याच्या मते, यंदा पश्चिम वाऱ्यांचा प्रवाह कमी आणि समुद्रातील दाब कमी असल्यानेमॉन्सूनचा कालावधी लवकर संपला आणि पाऊस अपेक्षेपेक्षा कमी पडला. “आंबोलीसारख्या भागात इतका कमी पाऊस होणं हे हवामान बदलाचे स्पष्ट द्योतक आहे,”असे एका वरिष्ठ हवामान तज्ज्ञाने सांगितले. 🌱 भविष्यातील आव्हाने सिंचनासाठी भूजल पातळी कमी होण्याची शक्यता रब्बी हंगामात तांदूळ, हरभरा, गहू पिकांवर परिणाम बागायती क्षेत्रात फळझाडांची वाढ व उत्पादन घट स्थानिक अर्थव्यवस्थेत कृषीआधारित कामांवर परिणाम आंबोली आणि सिंधुदुर्ग परिसरात पावसाचा तुटवडा हा कोकणातील हवामान बदलाचा गंभीर इशारा आहे.शेतकऱ्यांनी तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार जलव्यवस्थापन आणि पिकांच्या निवडीत बदल करणे गरजेचे आहे. “आता प्रत्येक थेंबाची किंमत आहे —पाणी साठवा, जमीन वाचवा, आणि पुढच्या हंगामाची तयारी आताच सुरू करा.”

📍 सिंधुदुर्ग | ऑक्टोबर २०२५ :कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात वन्यजीवांचा त्रास आणि शेतकऱ्यांचा आक्रोश दिवसेंदिवस वाढत चालला आहे.वाघ, बिबट्या, रानडुक्कर, हत्ती आणि माकडांच्या वाढत्या संख्येमुळे मानवी–वन्यजीव संघर्ष तीव्र झाला असून, प्रशासनाच्या निष्क्रियतेवर शेतकऱ्यांनी तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे. ⚠️ शेतकऱ्यांचा आक्रोश — “भरपाई नाही, उपाय नाही” शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे की, “दररोज शेतात रानडुक्कर घुसतात, पिकांची हानी होते.वन विभागाकडे तक्रार केली तरी ना तत्काळ प्रतिसाद, ना भरपाई.अधिकाऱ्यांना सुट्ट्या, पण आम्हाला दंड!” काही भागांत पिकांची हानी ६०–७० टक्क्यांपर्यंत झाल्याची आकडेवारी आहे.भात, मका, ऊस आणि भाजीपाला पिकांचे मोठे नुकसान झाल्याने शेतकऱ्यांचे उत्पन्न धोक्यात आले आहे. 🐅 वन्यजीवांची हालचाल वाढली; गावकऱ्यांमध्ये भीती आंबोली, कणकवली, दोडामार्ग आणि देवगड परिसरात बिबट्यांच्या हालचाली वाढल्या आहेत.गावात रात्री उशिरा बिबटे आणि रानडुक्कर शिरल्याचे अनेक CCTV फुटेज समोर आले आहेत.स्थानिक वन अधिकाऱ्यांनी काही ठिकाणी पिंजरे लावले आहेत, परंतु त्याचा फारसा उपयोग झालेला नाही. “गावात मूलं शाळेत जाताना भीतीने जातात,आणि अधिकारी फक्त पंचनामा करून निघून जातात,”असं एका शेतकऱ्याने संतापाने सांगितलं. 🌾 भरपाई प्रक्रियेत विलंब आणि असमाधान वन विभागाकडून पिकांचे पंचनामे केले जातात, पण भरपाई रकमेचा विलंब मोठा आहे.अनेकांना अजूनही मागील हंगामातील नुकसानभरपाई मिळालेली नाही.काही गावांत वन्य प्राणी मारल्याचा आरोप होताच, शेतकऱ्यांवर गुन्हे दाखल करण्यात आले आहेत —त्यामुळे नाराजी अधिक वाढली आहे. “शेतकरी आपलं पीक वाचवतोय, गुन्हेगार नाही,”असं स्थानिक ग्रामपंचायत सदस्यांनी सांगितलं. 🏛️ प्रशासन आणि वन विभागावर टीका स्थानिक नागरिकांच्या मते, वन विभागाची धोरणं आणि प्रतिसाद पद्धती जुनी झाली आहे.अनेकदा तक्रार नोंदवल्यानंतर अधिकारी घटनास्थळी पोहोचायलाच उशीर करतात.शिवाय, गावोगावी रात्रगस्त किंवा पाळीव उपाय योजना प्रत्यक्षात दिसत नाही. राजकीय पातळीवर देखील या मुद्द्यावर विरोधकांनी सरकारवर निशाणा साधला आहे.“अधिकाऱ्यांना सुट्ट्या आणि शेतकऱ्यांना सजा — हा अन्याय संपला पाहिजे,” अशी मागणी होत आहे. 🔍 वन विभागाचा बचाव वन विभागाचे वरिष्ठ अधिकारी म्हणाले — “आमच्याकडे मनुष्यबळाची आणि साधनांची कमतरता आहे.पाळीव उपाय वाढवले आहेत, परंतु मोठा भूभाग असल्याने अंमलबजावणी कठीण आहे.शेतकऱ्यांना जलद भरपाई देण्यासाठी नवा ऑनलाइन मॉड्यूल सुरू होणार आहे.” सिंधुदुर्गात वाढता मानवी–वन्यजीव संघर्ष हा केवळ पर्यावरणीय नाही, तर सामाजिक आणि आर्थिक प्रश्न बनला आहे.शेतकऱ्यांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि पिकांचे संरक्षण करण्यासाठी तातडीने प्रभावी उपाय योजना राबवणे आवश्यक आहे. “वन्यजीवांचे संरक्षण जितके गरजेचे, तितकेचशेतकऱ्यांचे जीवन आणि उपजीविका सुरक्षित ठेवणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.