रायगड जिल्ह्यातील दहा नगरपरिषदांमध्ये २ डिसेंबर रोजी होणाऱ्या मतदानाची चाहूल लागताच, संपूर्ण जिल्ह्याचा राजकीय ताल वेगळाच धडधडायला लागला आहे. जिल्ह्याभरातील २.३७ लाख मतदार, ३०८ मतदान केंद्रं, आणि १०७ प्रभागांमध्ये २१७ सदस्यांची निवड—या सगळ्यांच्या संगमात स्थानिक निवडणुकांचा नाद वेगाने उमटत आहे. दैनंदिन आयुष्यातलं शांत वातावरण आता हलक्या प्रतीक्षेच्या गारठ्यानं भरलं आहे; रस्त्यांवर उमेदवारांच्या रॅल्या, गल्लीबोळांत सुरू झालेले संवाद, आणि चौकात जमलेल्या लोकांच्या अंदाज-आकड्यांनी या निवडणुकीला जिवंतपणा दिला आहे.

जिल्हाधिकारी किशन जावळे यांनी घेतलेल्या पत्रकार परिषदेनं या शर्यतीची रूपरेषा अधिक स्पष्ट केली. खोपोली, अलिबाग, श्रीवर्धन, मुरूड-जंझिरा, रोहा, महाड, पेण, उरण, कर्जत आणि माथेरान—या दहा नगरपरिषदांमध्ये मतदानाची संपूर्ण तयारी पूर्ण झाली असून या प्रत्येक नगरपरिषदेला त्यांचा स्वतंत्र सामाजिक चेहरा आहे. डोंगर, समुद्र, औद्योगिक वसाहती, ऐतिहासिक गावे आणि पर्यटनस्थळं—प्रत्येक ठिकाणची राजकीय नाडी आपल्या वेगळ्या लयीत धडधडते. त्या सगळ्या लयी आता एका तारखेकडे झुकत आहेत—२ डिसेंबरकडे.

मतदार यादीत ४,१५६ दुबार नावे आढळल्याचं जावळे यांनी सांगितलं आणि त्यासाठी विशेष व्यवस्था आखण्यात आल्याचंही स्पष्ट केलं. अशा मतदारांनी प्रतिज्ञापत्र भरून मतदान करता येईल, ही घोषणा नागरिकांमध्ये उत्सुकता व समाधानाची छटा निर्माण करणारी होती. काही वयोवृद्धांनी सांगितलं, “नावे काटली की नाही, हा नेहमीचा गोंधळ. आता तरी मतदान होईल म्हणा.” मतदान प्रक्रिया अधिक पारदर्शक आणि निर्विघ्न करण्याचा प्रयत्न प्रशासनानं स्पष्टपणे जाणवून दिला.

यात खोपोलीला विशेष महत्त्व आहे. ही एकमेव ‘ब वर्ग’ नगरपरिषद असून येथे तब्बल ६२,०७४ मतदार आहेत. गेल्या काही वर्षांत वाढलेल्या औद्योगिक हालचाली, लोकसंख्या स्थलांतर आणि नव्या वसाहतींनी या शहराचा चेहरामोहरा बदलला आहे. त्यामुळे खोपोलीतील मतदारांच्या अपेक्षा इतर नगरपरिषदांपेक्षा वेगळ्या आहेत—पायाभूत सुविधा, रस्ता-वाहतूक आणि रोजगार या प्रश्नांवर उमेदवारांना परत परत उत्तरं द्यावी लागत आहेत. शहराच्या आजूबाजूला फिरताना अनेक तरुणांनी सांगितलं, “या वेळेस विकासाच्या कामांवरच मतदान होणार.”

दुसरीकडे, माथेरान या छोट्याशा पण निसर्गमोहक डोंगरी नगरपरिषदेत केवळ ४,०५५ मतदार आहेत. इथं निवडणुकीचं वातावरण जरा शांत, दिवसभर चालणाऱ्या निवांत गतीत मिसळलेलं असतं. मात्र पर्यटनावर अवलंबून असलेल्या या नगरपरिषदेत चांगल्या व्यवस्थापनाची गरज लोकं वारंवार बोलतात. एका स्थानिक टपरीनं दिलेल्या चहाचा घोट घेत बसलेले काही व्यापारी म्हणाले, “एखाद्या हॉटेलचा परवाना, एखाद्या रस्त्याची दुरुस्ती—हे मुद्दे आमच्या आयुष्याला थेट जोडलेले. कोण बोलतो, कोण पूर्ण करतो हे आम्ही पाहतो.”

रोहा, अलिबाग आणि श्रीवर्धनमध्ये मात्र वेगळ्या रंगाचा उत्साह पहायला मिळतो आहे. कार्यकर्त्यांच्या टोल्यांनी गल्लीबोळांमध्ये उभ्या केलेल्या तंबूंमध्ये मोहिमांची चर्चा सुरू आहे. अलिबागमध्ये एक गट अधूनमधून ढोल-ताशांच्या तालावर घोषणाबाजी करत पुढे जाताना दिसत होता; त्याच वेळी काही अंतरावर पत्रकारांच्या कॅमेऱ्यासमोर उमेदवार आपल्या आश्वासनांची यादी समजावून सांगत होते. या सगळ्या हालचाली लक्षात घेताना हे जाणवतं की स्थानिक निवडणुका कधीच फक्त राजकारण नसतात—त्या एका परिसराच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग असतात.

पेण आणि उरणमधील मतदानाची तयारी मात्र अधिक संयमी दिसते. येथे औद्योगिक आणि बंदर क्षेत्रांच्या विकासावर आधारित मोठमोठे प्रश्न गेल्या काही वर्षांत चर्चेत आहेत. या नगरपरिषदांमध्ये मतदार आपल्या समस्या खास जाणीवपूर्वक मांडतात. “मतदारांना फक्त निवडणुकीपुरती भेट नको, तर पाच वर्षांच्या कामाचा मागोवा हवा असतो,” असं एका पेणमधील शाळा शिक्षकानं सांगितलं.

मतदानादिवशी शिस्तबद्धपणे व्यवस्थापन होण्यासाठी निवडणूक आयोगानं भरारी पथके तैनात केली आहेत. प्रभागनिहाय केंद्रांची तपासणी, वाहतुकीचं नियोजन, आणि आचारसंहितेचं काटेकोर पालन—या सर्व तयारीत प्रशासनाची सुसूत्रता जाणवते. तसेच ३ डिसेंबरच्या मतमोजणीसाठी स्वतंत्र व्यवस्था करण्यात येत आहे.

या सर्व वातावरणातून एकच गोष्ट समोर येते—रायगड जिल्ह्यातील लोकशाही फक्त मतदानापुरती मर्यादित नाही; तर ती लोकांच्या आशा, अपेक्षा आणि परिसराशी असलेल्या नात्याची धडधड आहे. निवडणुकीच्या दिवशी उभ्या राहणाऱ्या रांगेत फक्त मतदार उभे नसतात—उभ्या असतात त्यांच्या रोजच्या जगण्याशी निगडित अपेक्षा, छोट्या बदलांची स्वप्नं आणि आपल्या शहराच्या नावीन्यातील सहभागाची भावना.