जहेंद्र मुंढे
माणगांव तालुका प्रतिनिधी

पुरार | १० जानेवारी २०२६ :
माणगांव तालुक्यातील पुरार परिसरात मोकाट गुरे व म्हशींच्या वाढत्या उपद्रवामुळे शेतकऱ्यांचे कडधान्य पीक मोठ्या प्रमाणावर नष्ट झाले आहे. यंदा झालेल्या अतिवृष्टीमुळे भातशेतीचे मोठे नुकसान सहन केल्यानंतर, त्यातून सावरण्यासाठी शेतकऱ्यांनी कडधान्य पिकांची लागवड केली होती. मात्र आता मोकाट म्हशींनी शेतांमध्ये घुसखोरी करून उगवलेले पीक तुडवून व खाऊन टाकल्याने शेतकरी पुन्हा एकदा गंभीर आर्थिक अडचणीत सापडले आहेत.

शेतकऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, गेल्या काही दिवसांपासून परिसरात मोकाट जनावरांचा वावर लक्षणीयरीत्या वाढला असून, विशेषतः रात्रीच्या वेळी शेतांमध्ये म्हशींचे कळप शिरत आहेत. अनेक ठिकाणी संपूर्ण शेतात तुडवणूक झाल्याने कडधान्याचे पीक अक्षरशः उद्ध्वस्त झाले आहे. याचा थेट परिणाम यंदाच्या उत्पादनावर होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

अतिवृष्टीतून सावरण्याचा प्रयत्न ठरला अपयशी

यंदाच्या खरीप हंगामात झालेल्या मुसळधार पावसामुळे पुरार परिसरातील भातशेती मोठ्या प्रमाणावर बाधित झाली होती. या नुकसानीनंतर शेतकऱ्यांनी कर्ज काढून किंवा उधारीवर बियाणे खरेदी करत कडधान्याची लागवड केली. कमी खर्चात काही तरी उत्पादन हाती येईल, अशी अपेक्षा शेतकऱ्यांनी ठेवली होती.

मात्र मोकाट म्हशींच्या हैदोसामुळे हा प्रयत्नही फोल ठरत आहे. अनेक शेतकऱ्यांच्या शेतात उगवलेले पीक काही तासांतच पूर्णपणे नष्ट झाल्याचे चित्र आहे. काही शेतकरी सांगतात की, “दिवसभर कष्ट करून रात्री घरी गेल्यावर सकाळी उठून पाहतो, तेव्हा शेतात काहीच उरलेलं नसतं.

रात्रीच्या वेळी मोठे नुकसान

स्थानिक शेतकऱ्यांच्या माहितीनुसार, मोकाट म्हशींचे कळप प्रामुख्याने रात्रीच्या वेळी शेतांमध्ये शिरतात. अंधाराचा फायदा घेत ही जनावरे पिकांवर तुटून पडतात. अनेक ठिकाणी शेताला कुंपण नसल्याने किंवा कुंपण मोडकळीस आले असल्याने नुकसान अधिक वाढत आहे.

काही शेतकरी स्वतः रात्रभर शेतात जागून पहारा देण्याचा प्रयत्न करत आहेत. मात्र हे प्रत्येकासाठी शक्य नसल्याने नुकसान थांबवणे कठीण जात आहे. वृद्ध शेतकरी, महिला आणि एकल कुटुंबांसाठी ही परिस्थिती अधिकच त्रासदायक ठरत आहे.

शेतकरी वर्गात तीव्र असंतोष

या सततच्या नुकसानीमुळे शेतकरी वर्गात तीव्र असंतोष पसरला आहे. मोकाट गुरे व म्हशींच्या मालकांवर कठोर दंडात्मक कारवाई करण्यात यावी, अशी मागणी शेतकऱ्यांकडून जोर धरू लागली आहे. “जनावरे मोकाट सोडणाऱ्यांवर कारवाई झाली नाही, तर नुकसान भरपाईचा बोजा आम्हीच का सहन करायचा?” असा सवाल शेतकरी उपस्थित करत आहेत.

यासोबतच, प्रशासनाने तातडीने पंचनामे करून नुकसानीचा अधिकृत अहवाल तयार करावा आणि बाधित शेतकऱ्यांना त्वरित व न्याय्य भरपाई द्यावी, अशी मागणीही होत आहे. नुकसान झालेल्या पिकांचा अंदाज घेऊन मदत न दिल्यास अनेक शेतकरी कर्जबाजारी होण्याची भीती व्यक्त करत आहेत.

प्रशासनाकडे तातडीच्या उपाययोजनांची मागणी

शेतकऱ्यांनी प्रशासनाकडे मोकाट गुरांचा तात्काळ बंदोबस्त करण्याची मागणी केली आहे. मोकाट जनावरांना पकडण्यासाठी विशेष पथके नेमावीत, त्यांच्यासाठी गोशाळा किंवा तात्पुरती व्यवस्था उभारावी, तसेच वारंवार तक्रार करूनही दुर्लक्ष करणाऱ्यांवर कारवाई करावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

जर वेळीच ठोस उपाययोजना करण्यात आल्या नाहीत, तर येत्या काळात शेतकऱ्यांच्या समस्या आणखी तीव्र होतील, असा इशाराही शेतकरी देत आहेत. काही शेतकऱ्यांनी आंदोलनाचा इशाराही दिला असून, प्रशासनाच्या भूमिकेकडे आता सर्वांचे लक्ष लागले आहे.

पुरार परिसरातील मोकाट म्हशींचा उपद्रव हा केवळ शेतीपुरता मर्यादित प्रश्न न राहता, शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेचा आणि भविष्यातील उत्पादनाचा गंभीर मुद्दा बनला आहे. अतिवृष्टीमुळे आधीच संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांवर आता पुन्हा एकदा निसर्ग आणि व्यवस्थेचा दुहेरी मार बसत आहे. वेळेत पंचनामे, भरपाई आणि मोकाट जनावरांचा बंदोबस्त झाला नाही, तर शेतकऱ्यांचा प्रशासनावरील विश्वास डळमळीत होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

✍️ लेखक : कोंकणधारा डेस्क