📍 रत्नागिरी–सिंधुदुर्ग–रायगड | ऑक्टोबर २०२५ :
कोकणातील वन विभागाने मुंबई ते गोवा या संपूर्ण पट्ट्यातील जंगलांमध्ये ‘कॅमेरा ट्रॅप स्टडी’ सुरू केली आहे.
या अभ्यासाचा उद्देश म्हणजे — वाघ, बिबट्या, सस्तन प्राणी आणि दुर्मिळ वन्यजीव प्रजातींची अचूक नोंद व हालचाल विश्लेषण.

📸 कॅमेरा ट्रॅप म्हणजे काय?

ही पद्धत मोशन सेन्सर तंत्रज्ञानावर आधारित आहे.
जंगलातील वाटा, पाणवठे, अन्नस्रोताजवळ विशेष सेन्सरयुक्त कॅमेरे बसवले जातात.
प्राणी त्या परिसरात आल्यानंतर हालचाल जाणवताच कॅमेरा आपोआप फोटो किंवा व्हिडिओ टिपतो.

यामुळे प्रत्येक प्रजातीचा —

वावर (habitat use)

संख्या (population density)

हालचालीचा कालावधी (movement pattern)

व्यक्तिगत ओळख (individual identification)
असा तपशीलवार डेटा तयार होतो.

🐅 लक्ष केंद्रस्थानी: वाघ आणि बिबट्या

या अभ्यासात सह्याद्री टायगर रिझर्व्ह,
रत्नागिरी–सिंधुदुर्गची घनदाट वने, आणि किनारपट्टीलगतची संरक्षित क्षेत्रे यांचा समावेश आहे.

मुख्य लक्ष केंद्रित आहे —

वाघ (Tiger Panthera tigris)

बिबट्या (Leopard Panthera pardus)
यांच्या उपस्थितीची खात्री आणि त्यांच्या अधिवासांचे दस्तऐवजीकरण.

तसेच, या प्रकल्पात लांडगे, सांबर, गवा, कोल्हे, नागराज, आणि दुर्मिळ पक्षी प्रजातींची नोंद देखील घेतली जाईल.

🧭 सह्याद्री व कोकण पट्ट्यातील सर्वेक्षण

वन विभागाने सह्याद्री पर्वतरांगांपासून समुद्रकिनाऱ्यांपर्यंतच्या वनक्षेत्रांमध्ये
शेकडो कॅमेरे बसवले आहेत.
या सर्वेक्षणाचे काम वन्यजीव तज्ञ, फॉरेस्ट रेंज अधिकारी आणि संशोधन संस्था यांच्या सहकार्याने केले जात आहे.

“कोकणातील जैवविविधतेचा नेमका पट कळावा,
आणि मानव–वन्यजीव संघर्षावर उपाययोजना आखता यावी,
हा या मोहिमेचा प्रमुख उद्देश आहे,”
असं वन विभागाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी सांगितलं.

🌱 संरक्षणासाठी उपयोगी ठरणारा डेटा

या मोहिमेतून मिळणारा डेटा पुढील धोरणनिर्मितीसाठी वापरला जाणार आहे —

वन्यजीव संरक्षण आराखडे तयार करणे

संकटग्रस्त प्रजातींचे पुनर्वसन

ग्रामीण भागातील मानव–वन्यजीव संघर्ष नियंत्रण

वन पर्यटन आणि जैवविविधता शिक्षण कार्यक्रम

‘कॅमेरा ट्रॅप स्टडी’मुळे कोकणातील वाघ, बिबट्या आणि इतर वन्यजीवांचा अद्ययावत डेटा मिळणार आहे.
या माहितीच्या आधारे जैवविविधता संवर्धनासाठी ठोस धोरण आखणे शक्य होईल.

विज्ञान, संरक्षण आणि स्थानिक सहभाग या तिन्हींच्या संगमातून
कोकणाच्या जंगलात नव्या ‘जीवनरक्षण मोहिमे’ची सुरूवात झाली आहे.