कोकण किनारपट्टीवर पुन्हा एकदा निसर्गाचा कहर ओढवण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. भारतीय हवामान विभागाने रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि रायगड जिल्ह्यांसह मुंबई परिसरात मुसळधार पावसाचा आणि ‘शक्ती’ चक्रीवादळाचा यलो अलर्ट जारी केला आहे. ३ ते ७ ऑक्टोबरदरम्यान किनारी भागांत वादळी वाऱ्यासह जोरदार पाऊस आणि समुद्रात उंच लाटा येण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. प्रशासनाने नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आणि अनावश्यक बाहेर न पडण्याचे आवाहन केले आहे.

भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) मते, अरबी समुद्रात सध्या ‘शक्ती’ नावाचे कमी दाबाचे क्षेत्र तीव्र होत आहे. हे वादळ मुंबईपासून सुमारे ४२० किलोमीटर पश्चिमेस तयार झाले असून, पुढील काही दिवसांत महाराष्ट्राच्या पश्चिम किनाऱ्याकडे सरकण्याची शक्यता आहे. IMD ने रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड, ठाणे, मुंबई आणि पालघर या जिल्ह्यांसाठी यलो अलर्ट जारी केला आहे. वाऱ्याचा वेग ४५ ते ५५ किलोमीटर प्रतितास, तर काही ठिकाणी ६५ किलोमीटर प्रतितास इतका पोहोचू शकतो. समुद्रकिनारी वसलेल्या गावांमध्ये उंच लाटा आणि भरतीच्या लाटांमुळे पूरसदृश स्थिती निर्माण होण्याची भीती हवामान विभागाने व्यक्त केली आहे.

राज्य प्रशासनाने मासेमारीवर तात्काळ बंदी घातली असून, सर्व मत्स्य नौका सुरक्षित बंदरात परत आणण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. रत्नागिरी आणि देवगड बंदरांवर तात्पुरत्या स्वरूपात जहाजांची हालचाल थांबवण्यात आली आहे. सिंधुदुर्ग जिल्हाधिकारी कार्यालयाकडून किनारी नागरिकांनी सुरक्षित स्थळी स्थलांतर करावे, अशा सूचना देण्यात आल्या आहेत.

रत्नागिरीतील माचाळ गावातील रहिवासी संदीप पवार सांगतात, “काल रात्रीपासून वारा वाढला आहे. समुद्रात मोठ्या लाटा येत आहेत. प्रशासनाने आम्हाला सावध राहण्याचे सांगितले असून, आम्ही घरीच थांबलो आहोत.” तर, सिंधुदुर्गातील मत्स्य व्यवसाय संघटनेचे अध्यक्ष सागर पाटील म्हणतात, “मासेमारी बंदीमुळे आमचे नुकसान होईल, पण जिवापेक्षा काहीही महत्त्वाचे नाही. मागील वर्षी अशाच वादळात आमच्या दोन बोटींचे नुकसान झाले होते.”

दरम्यान, रायगड जिल्ह्यातील आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणेला सतर्कतेच्या स्थितीत ठेवण्यात आले आहे. महाड, श्रीवर्धन, मुरुड आणि अलिबाग किनारपट्टी भागात एनडीआरएफच्या दोन टीम्स तैनात करण्यात आल्या आहेत. रोहा, माणगाव आणि पनवेल परिसरात आधीच जोरदार पाऊस सुरू झाला असून, काही ठिकाणी खालच्या भागात पाणी साचले आहे. महाड तालुक्यातील सावित्री नदीचा पाणीपातळी वाढू लागला आहे.

मुंबई महानगरपालिकेने (BMC) नागरिकांना सीफेस आणि मरीन ड्राईव्ह परिसरात समुद्र किनाऱ्याजवळ न जाण्याचा इशारा दिला आहे. रेल्वे आणि BEST प्रशासनानेही आवश्यक ते बदल आणि पर्यायी व्यवस्था ठेवण्याच्या तयारीला सुरुवात केली आहे.

२०२५ च्या पावसाळ्यात कोकण विभागात सरासरीपेक्षा १२ टक्क्यांनी कमी पाऊस झाला आहे. यामुळे धरणातील पाणीसाठा आणि शेतीवर परिणाम झाला. आता ‘शक्ती’ चक्रीवादळामुळे एकीकडे पाऊस वाढेल, पण दुसरीकडे वारा आणि पुरामुळे नुकसान होण्याची भीती निर्माण झाली आहे. गेल्या तीन वर्षांत कोकण किनाऱ्यावर ‘तौक्ते’, ‘निसर्ग’ आणि ‘गुलाब’ या चक्रीवादळांनी मोठे नुकसान केले होते. विशेषतः रायगड आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील घरांची छप्परं उडाली, वीजवाहिन्या कोसळल्या आणि शेतीचे प्रचंड नुकसान झाले होते. हवामान बदलामुळे चक्रीवादळांचे प्रमाण आणि तीव्रता वाढत असल्याचे हवामानशास्त्रज्ञ सांगतात.

हवामान खात्याच्या अंदाजानुसार, ‘शक्ती’ चक्रीवादळाची तीव्रता ८ ऑक्टोबरनंतर कमी होण्याची शक्यता आहे. तथापि, पुढील दोन दिवस किनारपट्टीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत. राज्य आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरण, जिल्हा प्रशासन आणि कोस्टगार्ड यांच्याकडून २४ तास नियंत्रण कक्ष कार्यरत ठेवण्यात आले आहेत. नागरिकांना सुरक्षित स्थळी राहण्याचे, वीजपुरवठा खंडित झाल्यास घाबरू नये आणि अफवांवर विश्वास न ठेवण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. हवामान तज्ज्ञ सांगतात की, या परिस्थितीचा शेती आणि मत्स्यव्यवसायावर अल्पकालीन परिणाम होईल, परंतु सुरक्षिततेला प्राधान्य देणे हेच सर्वोत्तम पाऊल आहे.

✍️ लेखक: कोंकणधारा न्यूज डेस्क