भोपाळ, १० ऑगस्ट २०२५: संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह यांनी रविवारी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यावर अप्रत्यक्षपणे जोरदार टीका केली. ट्रम्प यांनी भारतीय वस्तूंवर ५० टक्के शुल्क लादले आणि भारताच्या अर्थव्यवस्थेला “मृत” म्हटले यावरून सिंह यांनी त्यांच्यावर निशाणा साधला. मध्य प्रदेशातील रायसेन जिल्ह्यात भारत अर्थ मूव्हर्स लिमिटेड (BEML) च्या रेल्वे कोच निर्मिती केंद्राच्या भूमिपूजन समारंभात बोलताना सिंह म्हणाले, “काही लोकांना भारत ज्या वेगाने प्रगती करत आहे, तो वेग आवडत नाही. त्यांना वाटतं, ‘सबके बॉस तो हम हैं, भारत इतक्या वेगाने कसा वाढतोय?’ पण मी ठामपणे सांगतो, आता जगातील कोणतीही शक्ती भारताला मोठी शक्ती बनण्यापासून रोखू शकत नाही.”

सिंह यांनी नाव न घेता ट्रम्प यांच्यावर टीका केली आणि सांगितले की, काही देश भारतात तयार झालेल्या वस्तूंवर जास्त शुल्क लादून त्या महाग करत आहेत, जेणेकरून परदेशातील ग्राहक त्या खरेदी करणार नाहीत. “भारतात भारतीयांच्या हातांनी बनवलेल्या वस्तूंना परदेशात महाग करण्याचा प्रयत्न होत आहे. यामुळे जगातील लोक त्या खरेदी करणार नाहीत, असा हेतू आहे,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.

भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील प्रगती

सिंह यांनी भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील प्रगतीचा उल्लेख करताना सांगितले की, २०१४ मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली भारताचे संरक्षण निर्यात फक्त ६०० कोटी रुपये होती. “आज तुम्हाला आनंद होईल की, आम्ही २४,००० कोटी रुपयांहून अधिक किमतीच्या संरक्षण सामग्रीची निर्यात करत आहोत. ही आहे भारताची ताकद, हा आहे नव्या भारताचा नवा संरक्षण क्षेत्र,” असे त्यांनी ठासून सांगितले. त्यांनी भारताच्या अर्थव्यवस्थेला “डॅशिंग आणि डायनॅमिक” असे वर्णन केले आणि सांगितले की, २०१४ मध्ये भारत ११ व्या क्रमांकाची अर्थव्यवस्था होती, तर आज ती जगातील पहिल्या चार अर्थव्यवस्थांपैकी एक आहे.

ट्रम्प यांचे शुल्क आणि भारताचा प्रतिसाद

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी ३१ जुलै २०२५ रोजी ‘Further Modifying The Reciprocal Tariff Rates’ या कार्यकारी आदेशाद्वारे भारतीय वस्तूंवर २५ टक्के शुल्क लादले आणि भारताने रशियन तेल आयात सुरू ठेवल्याने अतिरिक्त २५ टक्के दंडात्मक शुल्क जाहीर केले. यामुळे भारतावर एकूण ५० टक्के शुल्क लागू झाले आहे, जे ब्राझीलसह सर्वाधिक आहे. ट्रम्प यांनी भारताच्या अर्थव्यवस्थेला “मृत” म्हटले आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी भारतावर रशियाच्या युक्रेन युद्धाला आर्थिक पाठबळ देण्याचा आरोप केला.

भारताने या शुल्कांना “अन्यायी, बिनबुडाचे आणि अवाजवी” असे संबोधत तीव्र निषेध नोंदवला आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी स्वतंत्रपणे यावर भाष्य करताना सांगितले की, भारत आपल्या शेतकऱ्यांच्या हिताला प्राधान्य देईल, मग त्यासाठी कितीही मोठी किंमत मोजावी लागली तरी. “आमच्यासाठी शेतकरी, मच्छीमार आणि दुग्ध उत्पादकांचे हित सर्वोच्च आहे. भारत त्यांच्या कल्याणाशी कधीही तडजोड करणार नाही,” असे त्यांनी एका कार्यक्रमात स्पष्ट केले.

आंतरराष्ट्रीय आणि राष्ट्रीय संदर्भ

भारताने रशियासोबतच्या ऊर्जा संबंधांचे समर्थन केले आहे, जे त्याच्या १.४ अब्ज लोकसंख्येच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी आवश्यक आहे. भारताने हेही स्पष्ट केले की, रशियासोबत व्यापार करणारे अनेक देश असताना केवळ भारताला लक्ष्य करणे अन्यायकारक आहे. याशिवाय, संरक्षणमंत्री सिंह यांनी सांगितले की, भारताच्या संरक्षण निर्यातीवर या शुल्कांचा परिणाम झालेला नाही आणि त्या सातत्याने वाढत आहेत.

पुढे काय?

भारत आणि अमेरिका यांच्यातील व्यापार चर्चा ट्रम्प यांनी बंद केल्या असून, भारताने आपल्या राष्ट्रीय हितांचे रक्षण करण्यासाठी सर्व आवश्यक पावले उचलण्याची तयारी दर्शवली आहे. राजनाथ सिंह यांनी आपल्या भाषणात आत्मविश्वासाने सांगितले की, भारताच्या प्रगतीचा वेग इतका आहे की, कोणतीही जागतिक शक्ती त्याला थांबवू शकणार नाही. या घडामोडींमुळे भारत-अमेरिका संबंधांवर ताण येण्याची शक्यता आहे, परंतु भारताने आपली आर्थिक आणि संरक्षण क्षेत्रातील प्रगती पुढे नेण्याचा निर्धार व्यक्त केला आहे.