पुस्तकाचं नाव: द पॉप्युलेशन मिथ
लेखक: डॉ. एस. वाय. कुरैशी
प्रकाशक: हार्पर कॉलिन्स (२०२१)

“भारताची लोकसंख्या झपाट्याने वाढतेय, आणि त्याला धर्माधारित कारणं जबाबदार आहेत!” – हे विधान आपण अनेकदा ऐकलं असेल. पण खरंच हे तथ्य आहे का? की हे केवळ राजकीय आख्यायिका आहेत? या प्रश्नांची उत्तरं देणारं, गैरसमजांना पुराव्यानिशी छेद देणारं पुस्तक म्हणजे डॉ. कुरैशी यांचं द पॉप्युलेशन मिथ.

डॉ. एस. वाय. कुरैशी हे भारताचे माजी मुख्य निवडणूक आयुक्त (CEC). प्रशासकीय सेवेत दीर्घ अनुभवासोबत त्यांनी समाजातील संवेदनशील मुद्द्यांवर सातत्याने लिखाण केलं आहे. लोकशाही, निवडणुका, सामाजिक समरसता यांवर त्यांचा अभ्यास मोठ्या मानाने घेतला जातो. द पॉप्युलेशन मिथ या ग्रंथात त्यांनी लोकसंख्या आणि धर्म यावर पसरलेल्या गैरसमजांचं विश्लेषण केलं आहे.

The Population Myth हे २०२१ साली प्रसिद्ध झालेलं पुस्तक भारतीय समाजात प्रचलित असलेल्या “मुस्लिम लोकसंख्या जलद वाढतेय आणि हिंदूंना मागे टाकेल” या धारणेचं तपशीलवार परीक्षण करतं. कुरैशी यांनी जनगणना अहवाल, राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षण (NFHS), सरकारी आकडेवारी, आरोग्यविषयक अभ्यास यांचा वापर करून शास्त्रीय पद्धतीने या मिथकांचा पर्दाफाश केला आहे.

हे पुस्तक सांगतं की –

सर्व धर्मांमध्ये लोकसंख्या वाढीचं प्रमाण गेल्या काही दशकांत कमी झालं आहे. मुस्लिम समाजातही कुटुंब नियोजनाचा वापर वाढतो आहे.

शिक्षण, गरीबी आणि स्त्रियांचं सशक्तीकरण हे घटक लोकसंख्या नियंत्रित करतात, धर्म नव्हे.

कुरैशी यांनी सोप्या भाषेत आकडेवारी मांडली आहे, ज्यामुळे सर्वसामान्य वाचकालाही या विषयाची खरी बाजू समजते.

पुस्तक मुख्यतः काही मिथकांना केंद्रस्थानी ठेवतं –

“मुस्लिम लोकसंख्या हिंदूंना मागे टाकेल”

“मुस्लिम समाज कुटुंब नियोजन नाकारतो”

“धर्म हा लोकसंख्या नियंत्रणात मुख्य घटक आहे”

या मिथकांना तथ्याधारित उत्तरं दिली आहेत. आकडेवारी, तुलनात्मक ग्राफ, आणि सरकारी अहवालांच्या आधारे लेखक दाखवतात की शिक्षण आणि विकास मिळाल्यावर सर्व समाजात लोकसंख्या नियंत्रण नैसर्गिकरीत्या होतं.

भाषा शैली: सोपी, प्रवाही, वाचकाला आकडेवारी समजेल अशी.

कथनाची ताकद: राजकीय संवेदनशील विषय असूनही संतुलित आणि शास्त्रीय मांडणी.

वेगळेपणा: धर्माधारित मिथकांचा पुराव्यानिशी पर्दाफाश.

प्रभावी प्रसंग: NFHS आकडेवारीवर आधारित निष्कर्ष – सर्व धर्मांमध्ये TFR (Total Fertility Rate) घटतो आहे.

विषय आकडेवारीप्रधान असल्यामुळे सामान्य वाचकाला काही ठिकाणी जड वाटू शकतो.

राजकीय अंग अधिक स्पष्ट करण्याची संधी असूनही काही ठिकाणी लेखक जपून बोलतात.

आजच्या भारतात धर्माधारित लोकसंख्या चर्चेचं राजकारण तापलेलं असताना हे पुस्तक महत्त्वाचं ठरतं. वाचकाला केवळ आकडेवारीचं भान येत नाही, तर “विकास आणि शिक्षण हेच लोकसंख्या नियंत्रणाची खरी गुरुकिल्ली आहेत” हा मुद्दाही ठसतो.

हे पुस्तक समाजशास्त्र, राजकारण आणि समकालीन भारत समजून घ्यायला उत्सुक असणाऱ्या वाचकांसाठी आवश्यक आहे.
👉 “लोकसंख्येचं भूत दाखवून समाजात दरी निर्माण करणाऱ्यांना हे पुस्तक ठोस उत्तर देतं. त्यामुळे वाचायलाच हवं.”

लोकसंख्या वाढ धर्मामुळे? – धक्कादायक गैरसमजांना पुराव्यानिशी छेद देणारं धाडसी पुस्तक