“त्या रात्री गोर्‍याच्या प्रकाशात एक बंदूक चमकली — परंतु कोण त्या गोळीची बाजू उचलेल?” I Am on the Hit List हे पुस्तक आपल्याला त्या एका प्रसंगापेक्षा अधिककाही सांगतं: एका पत्रकाराच्या हत्येने कशा प्रकारे सार्वजनिक प्रश्नांना जाळले आहे, आणि त्या प्रश्नांची उत्तरं इतकीच कठिण का वाटतात. Gauri Lankesh यांच्या खूनाच्या तपासणीच्या माध्यमातून Rollo Romig भारताच्या बदलत्या राजकीय पटलावर पत्रकारितेवर होणाऱ्या दबावाचे, लोकतंत्रावरील आघाताचे आणि विचारस्वातंत्र्यावर पडणाऱ्या छायांचे प्रबळ चित्राशी वाचकाला समोर आणतो.

Rollo Romig हे अमेरिकन पत्रकार-विश्लेषक आहेत ज्यांनी दक्षिण भारतातील राजकीय, सामाजिक घटनांचं दीर्घकाळीन अभ्यासमूल्यपूर्णरित्या केले आहे. कर्नाटकच्या स्थानिक राजकारणापासून ते बंगलोरच्या शहरी रंगभूमीपर्यंतच्या अनुभवांनी त्यांची पाहणी सखोल झाली आहे. Romig ला स्थानिक भाषांशी, स्थानिक संदर्भांशी नाते जमवून घेता आले आहे — आणि त्या नात्याचा फायदा करून तो गुंतागुंतीच्या तपासणीला स्पष्ट भाषेत मांडतो. या पुस्तकात त्याने पत्रकारितेचा अभ्यास, न्यायप्रक्रियेचा आढावा आणि सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भ यांचे संतुलन राखून लिहिले आहे.

I Am on the Hit List हे ६ ऑगस्ट २०२४ रोजी प्रकाशित झालेले सत्य-वार्तांकन व विश्लेषणात्मक अहवाल आहे, ज्याचे केंद्रबिंदू ५ सप्टेंबर २०१७ रोजी घडलेले Gauri Lankesh यांच्या हत्या प्रकरणाचे तपशील व त्याच्या परिणामांचा अभ्यास आहे. Romig केवळ घटनेचे नोंदी करीत नाही; तो आरोपी, तपास, स्थानिक राजकारण आणि हिंदुत्ववादाच्या गवगतीतून उगवणाऱ्या भयाची साखळी खोलवर पेरतो. पुस्तकात स्थानिक वृत्तपत्रे, तपास अधिकारी, पत्रकार सहकारी आणि राजकीय परिस्थिती यांचे अंश वाचकाला थेट समोर आणले जातात, त्यामुळे हा केवळ true-crime न राहता एक व्यापक राजकीय विश्लेषण बनतो.

पुस्तकाची केंद्रकथा Gauri Lankesh यांच्या घराबाहेर होणाऱ्या वाराचा तपास आहे — परंतु Romig त्याला अनेक स्तरांवर गुंफतो. तो आरोपींच्या इतिहासात, विचारधारेत आणि त्या विचारधारेला पाठिंबा देणाऱ्या संस्थांमध्ये जाण्याचा प्रयत्न करतो. Gauri ज्या प्रकारे सामाजिक असमानता, धार्मिक कट्टरता आणि स्थानिक सत्ता यावर आवाज उठवत होत्या, त्या आवाजाला का आणि कसे धोकाच निर्माण झाला हे Romig पातळीत उलगडतो. तपास प्रक्रियेतील उणीव, सार्वजनिक प्रक्रियांची गती, राजकीय दबाव आणि मिडियावर वाढती घाणेरडी — या सगळ्यांमुळे वाचकाला प्रश्न पडतात: हे एकाकी प्रकरण आहे की व्यापक ढाच्याचं लक्षण? Romig चा निकाल हे प्रश्न विचारतो, ठोस उत्तर नाही तर जागेपणा निर्माण करणारी देहड देतो.

लेखनशैली: Romig ची भाषा थेट, प्रगल्भ आणि विवेचनशील आहे. कठीण तपशीलही तो सहज समजेल अशा स्वरूपात मोडतो, त्यामुळे राजकीय संदर्भ न जाणणाऱ्या वाचकालाही मार्ग सापडतो.

संरचनात्मक जमे: पुस्तकात विविध स्तरांवर जायचे — केस-लेव्हल तपासणीतून राष्ट्रीय राजकीय चर्चा — आणि Romig हे स्तर नीटनेटकेपणे गुंफतो. ते मानवकथा आणि संस्थात्मक विश्लेषण यांच्यातील उभारी राखते.

फील्ड-वर्कचा प्रभाव: स्थानिक पत्रकार, तपास अधिकारी आणि मृत्यूशी जोडलेले लोक यांच्या प्रत्यक्ष संवादांमुळे पुस्तकाला जिवंतपणा मिळतो; हे लेखन पाहुणचारप्रमाणे तपासणी नाही तर प्रत्यक्ष अनुभवाशी जोडलेले दस्तऐवज वाटते.

राजकीय चौकटीत खोलवर जाणे: Romig फक्त घटना नोंदवत नाही; तो त्या घटनांचे सामाजिक आणि वैचारिक मूळ शोधतो — हिंदुत्ववादी चळवळींचे नेटवर्क, स्थानिक शक्तीसंबंध, आणि विरोधकांना दुर्बळ करणाऱ्या तंत्रांची चर्चा त्यात आढळते.

पुस्तकाच्या काही विभागात घटनांचा वेग आणि काळातील उडी (flashbacks) वाचकाला वेढ्यात घेऊ शकते — अनेक व्यक्ती आणि संदर्भ एकाचवेळी मांडले जातात, त्यामुळे पूर्वज्ञान नसलेल्या वाचकाला मार्गदर्शन कमी असेल तर गोंधळ निर्माण होऊ शकतो. तसेच, बाह्य लेखकाने स्थानिक संवेदनशीलतेच्या सूक्ष्मतेवर कधीकधी जास्त व्यापक विश्लेषण केलेले दिसते; स्थानिक वाचकांना काही संदर्भ अधिक खोलवर माहीत असतानाही त्यांची पार्श्वभूमी समजावून देण्याची गरज वाटते.

Romig चे पुस्तक आजच्या भारतातील पत्रकारितेवरील संकटाचे, विरोधी आवाजांवरील दबावाचे आणि लोकशाही संस्थांवर पडणाऱ्या छायांचे महत्त्वपूर्ण दस्तऐवज आहे. Gauri चा खून काही लोकांसाठी एका वैयक्तिक घटनेप्रमाणे असू शकतो, परंतु Romig दाखवतो की हा प्रसंग व्यापक प्रवाहाचा एक भाग आहे — जिथे मीडिया-स्वातंत्र्य, नफरत-राजकारण आणि सार्वजनिक संभाषण या साऱ्या गोष्टींचा सखोल नाश होता आहे.

Konkandhara च्या वाचकांसाठी हे पुस्तक चेतावणीसदृश आहे: महाराष्ट्रातील किंवा भारतातील पत्रकारांना होणाऱ्या दबावाची ओळख इथे स्पष्टपणे होते. Romig हे न्यायालयीन व सामाजिक अंगांनी हा प्रसंग समजावून सांगतो आणि वाचकाला विचार करायला भाग पाडतो — आपण विरोधी आवाजांना किती सहन करतो? सार्वजनिक टिकावासाठी अपेक्षित असलेले संरक्षण कोण देणार?

हे पुस्तक केवळ घटनेची नोंद नाही; ते लोकशाहीचे आरसा आहे — आणि तो आरसा अशांत आहे. Romig ची निष्पक्षता आणि तपशीलवार फील्ड-वर्क यामुळे हे पांडा-पान वाचकाला जागवते, घाबरवते, पण सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे विचार करायला भाग पाडते.

I Am on the Hit List हे पुस्तक पत्रकारांकरिता, लोकशाहीच्या रक्षणात रुची असलेल्या वाचकांसाठी आणि राजकीय हिंसा-विरुद्ध संवेदनशील मनांसाठी अत्यावश्यक वाचन आहे. Gauri Lankesh च्या मृत्यूच्या पार्श्वभूमीवर Romig ने उठवलेले प्रश्न आम्हाला घाबरवतात आणि तरीही आवश्यकतेनं विचार करायला भाग पाडतात — केवळ न्यायाची मागणी नाही, तर त्या न्यायासाठी आपण काय करणार आहोत हेही विचारणारे पुस्तक.

“Gauri चा मृत्यू फक्त एक घटना नव्हती — ती एक आह्वान होती; आणि Romig त्या आह्वानाची तर्कसंगत चौकशी करतो.”